Ağırlıklı puan ortalaması
–
Takdir teşekkür nasıl hesaplanır?
Karne ortalaması düz ortalama değil, ağırlıklı puan ortalamasıdır: her dersin dönem puanı haftalık ders saatiyle çarpılır, toplam haftalık ders saatine bölünür. Örneğin Matematik 80 (5 saat) ve Türkçe 90 (6 saat) için ortalama (80×5 + 90×6) ÷ 11 = 85,45 olur.
- Teşekkür Belgesi: 70,00 – 84,99 ağırlıklı ortalama.
- Takdir Belgesi: 85,00 ve üzeri ağırlıklı ortalama.
- İlkokul 4 ve ortaokul: Türkçe en az 55, diğer her ders en az 45; kınama veya okul değiştirme yaptırımı almamış olmak.
- Lise: tüm derslerden başarılı olmak (en az 50), davranış puanı 100, özürsüz devamsızlık en fazla 5 gün.
Kurallar Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği ile Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'ne dayanır. Kesin karar okulunuzun ödül ve disiplin kuruluna aittir.
Ağırlıklı ortalama örneği
Aşağıdaki örnek, bir 7. sınıf öğrencisinin karnesindeki notlarla ağırlıklı ortalamanın nasıl bulunduğunu gösterir. Haftalık ders saatleri okulun ders çizelgesine göre değişebilir; doğru sonuç için karnenizdeki saatleri kullanın.
| Ders | Puan | Haftalık saat | Puan × saat |
|---|
| Türkçe | 88 | 5 | 440 |
| Matematik | 76 | 5 | 380 |
| Fen Bilimleri | 82 | 4 | 328 |
| Sosyal Bilgiler | 90 | 3 | 270 |
| İngilizce | 85 | 4 | 340 |
| Din Kültürü | 95 | 2 | 190 |
| Toplam | | 23 | 1.948 |
Ağırlıklı ortalama 1.948 ÷ 23 = 84,70 olur. Bu öğrenci teşekkür belgesi alır; takdir için ortalamanın 85,00'e ulaşması gerekir. Matematik puanı 76 yerine 78 olsaydı toplam 1.958, ortalama 85,13 olur ve öğrenci takdir alırdı. Bu örnek, haftalık saati yüksek derslerin ortalamayı daha çok etkilediğini gösterir.
Belge türleri ve puan aralıkları
| Belge | Ağırlıklı ortalama |
|---|
| Teşekkür Belgesi | 70,00 – 84,99 |
| Takdir Belgesi | 85,00 ve üzeri |
İlkokul ve ortaokulda ek şartlar
İlkokul 4. sınıf, ortaokul ve imam hatip ortaokullarında ortalama şartının yanında Türkçe dersi puanının en az 55, diğer derslerin her birinin en az 45 olması gerekir. Ayrıca o ders yılında kınama veya okul değiştirme yaptırımı almamış olmak gerekir. Bu şartlardan biri sağlanmazsa ortalama ne kadar yüksek olursa olsun belge verilmez.
Lisede ek şartlar
Ortaöğretim kurumlarında öğrencinin tüm derslerden başarılı olması (her dersin en az 50 olması), davranış puanının 100 olması ve özürsüz devamsızlığının 5 günü geçmemesi gerekir. Ortaöğretim boyunca en az üç ders yılının tüm dönemlerinde takdir belgesi alan öğrencilere ayrıca Üstün Başarı Belgesi verilir.
Sık yapılan hatalar
- Düz ortalama almak: Notları toplayıp ders sayısına bölmek yanlış sonuç verir; mutlaka haftalık saatle ağırlıklandırın.
- Seçmeli dersleri unutmak: Seçmeli dersler de haftalık saatleriyle ortalamaya girer.
- Yuvarlama: 84,99 teşekkür, 85,00 takdir aralığındadır; puanlar okul sisteminde iki ondalık basamakla hesaplanır.
Lise öğrencileri diploma notunun üniversite yerleştirmesine katkısını OBP Hesaplama, deneme sınavı netlerini Net Hesaplama aracıyla hesaplayabilir. Kesin karar okulun öğretmenler kurulu ve e-Okul kayıtlarına göre verilir.
Takdir için gereken puanı hesaplama
Dönem sonuna yaklaşırken "takdir almak için hangi dersten kaç almam gerekiyor?" sorusu sıkça sorulur. Bunun için hedef ortalama (85) toplam haftalık ders saatiyle çarpılır ve mevcut puan × saat toplamından çıkarılır. Yukarıdaki örnekte hedef toplam 85 × 23 = 1.955'tir; mevcut toplam 1.948 olduğundan 7 puanlık eksik vardır. Bu eksik, 5 saatlik bir derste 7 ÷ 5 = 1,4 puan, 2 saatlik bir derste 7 ÷ 2 = 3,5 puan artışla kapanır. Yani haftalık saati yüksek bir derste küçük bir artış bile belgeyi değiştirebilir.
Davranış puanı ve devamsızlık
Lisede ortalama yeterli olsa bile davranış puanının 100'ün altına düşmesi veya özürsüz devamsızlığın 5 günü aşması takdir ve teşekkür belgesine engel olur. Özürlü devamsızlıklar (rapor, izin) bu 5 günlük sınıra dahil edilmez. Ortaokulda ise devamsızlık ve davranış puanı yerine disiplin yaptırımı kriteri uygulanır.
Dönem ve yıl sonu belgeleri
Takdir ve teşekkür belgeleri her dönem sonunda o döneme ait puanlarla ayrı ayrı belirlenir; birinci dönem teşekkür alan bir öğrenci ikinci dönem takdir alabilir. Belgeler e-Okul sistemine işlenir ve karnede gösterilir. Belge, öğrencinin başarısını belgeleyen bir ödüldür; lise geçişlerinde veya üniversite yerleştirmede ek puan olarak kullanılmaz. Üniversite yerleştirmesinde etkili olan, diploma notundan hesaplanan Ortaöğretim Başarı Puanıdır (OBP).
Velilere öneri
Ortalama hesaplanırken notların iki ondalık basamakla değerlendirildiğini unutmayın. Çocuğunuzla birlikte hangi derslerde artış yapılabileceğini konuşmak ve haftalık saati yüksek derslere öncelik vermek, gerçekçi bir hedef belirlemenize yardımcı olur.
Örnek: takdire kaç puan kaldı?
Haftada toplam 35 ders saati olan bir öğrenciyi düşünelim: Matematik (5 saat) 70, Türkçe (5 saat) 90, Fen Bilimleri (4 saat) 80 ve kalan 21 saatlik derslerin ortalaması 88. Ağırlıklı toplam 5 × 70 + 5 × 90 + 4 × 80 + 21 × 88 = 2.968 olur; 2.968 ÷ 35 ≈ 84,80 ile öğrenci teşekkür alır. Matematik notu yalnızca 2 puan artıp 72 olsaydı toplam 2.978'e, ortalama 85,09'a çıkar ve öğrenci takdire hak kazanırdı (diğer şartlar sağlanıyorsa). Haftalık saati yüksek derslerdeki küçük artışlar ortalamayı en çok etkiler; bu yüzden hedef belirlerken önce saati fazla olan derslere odaklanmak mantıklıdır.